🌿 0% Admin Fee since 2021  |  Every rupee goes directly to social welfare  |  Donate Now →
Regd. No.: E-36402 (M) foundation@kasley.org

Kidney Health Monitoring Guide

Kidney disease is silent. A simple test once a year can catch it while it can still be managed.

किडनी स्वास्थ्य जाँच गाइड

किडनी की बीमारी चुपचाप बढ़ती है। साल में एक साधारण जाँच इसे तब पकड़ सकती है जब इसे संभालना संभव हो।

किडनी आरोग्य तपासणी मार्गदर्शक

किडनीचा आजार शांतपणे वाढतो. वर्षातून एकदा केलेली साधी तपासणी तो आटोक्यात ठेवता येण्याच्या टप्प्यावरच पकडू शकते.

Language / भाषा / भाषा:
Please read: Kasley Foundation is not a medical organisation. This page is general information to help you ask better questions. It is not a diagnosis, and it does not replace your doctor. Please discuss your own reports and medicines with a qualified doctor. In an emergency, go to a hospital at once.
कृपया पढ़ें: Kasley Foundation कोई चिकित्सा संस्था नहीं है। यह पेज सामान्य जानकारी है, जो आपको बेहतर सवाल पूछने में मदद करती है। यह रोग की जाँच (निदान) नहीं है और आपके डॉक्टर का विकल्प नहीं है। अपनी रिपोर्ट और दवाओं के बारे में कृपया किसी योग्य डॉक्टर से बात करें। आपात स्थिति में तुरंत अस्पताल जाएँ।
यह अंग्रेज़ी पेज का हिंदी अनुवाद है। यदि इसमें और अंग्रेज़ी संस्करण में कोई अंतर हो, तो अंग्रेज़ी संस्करण मान्य होगा।
कृपया वाचा: Kasley Foundation ही वैद्यकीय संस्था नाही. हे पान सर्वसाधारण माहिती आहे, जी तुम्हाला अधिक चांगले प्रश्न विचारण्यास मदत करते. हे निदान नाही आणि तुमच्या डॉक्टरांना पर्याय नाही. तुमचे रिपोर्ट आणि औषधांबद्दल कृपया पात्र डॉक्टरांशी बोला. आणीबाणीच्या वेळी ताबडतोब रुग्णालयात जा.
हे इंग्रजी पानाचे मराठी भाषांतर आहे. यात आणि इंग्रजी आवृत्तीत काही फरक असल्यास इंग्रजी आवृत्ती ग्राह्य धरली जाईल.

Last reviewed: October 2026 · ← All health guides

Who must monitor their kidneys

If you fall in any group below, get your kidneys tested even if you feel completely well. One group is enough.

Risk groupWhy it mattersStart testing
Diabetes (any type)The leading cause of kidney failure in IndiaFrom the day of diagnosis, every year
High blood pressureSecond leading cause; also speeds up any existing damageFrom diagnosis, every year
Parent, brother or sister with kidney disease, kidney cysts or dialysisSome kidney diseases are inherited. Polycystic kidney disease (ADPKD) passes to each child with a 50% chanceFrom age 18; ultrasound once, then as the doctor advises
Age 50 and aboveKidney function falls with ageEvery year
Regular painkiller use (ibuprofen, diclofenac, naproxen, Combiflam and similar)These drugs damage kidneys, especially with long useNow, and before long courses
Heart disease or past strokeThe same blood-vessel damage affects the kidneysEvery year
Repeated kidney stones or urine infectionsRepeated damage to the kidneyEvery year
Obesity, smokingRaise the risk of diabetes, BP and kidney damageAsk your doctor how often
Past kidney problem, or one kidney onlyLess reserve leftAs the doctor advises, at least yearly

Why: kidney disease is silent

Most people feel nothing until a large part of kidney function is already lost. By the time symptoms appear, damage usually cannot be reversed. Only tests catch it early.

A true story, shared with identifying details removed. A woman with diabetes had routine blood tests for years. Her creatinine was above the normal range, but no one explained what it meant, and she did not know how to read the report. Years later she was found to have an inherited kidney condition that was already advanced, and she needed dialysis.

The lessons

  1. A high creatinine on any report is a warning. Never let it pass without asking what it means.
  2. Always ask for the eGFR, and compare it with your last report.
  3. If one family member has kidney disease, every parent, brother, sister and child should be screened.

Which tests, and how often

Three simple tests catch most kidney disease early. They are available at any lab, and no fasting is needed for the kidney tests.

TestWhat it showsWhoHow often
Serum creatinine with eGFRHow well the kidneys filterEveryone in a risk groupEvery year; every 3 to 6 months if already abnormal
Urine albumin-creatinine ratio (UACR), or urine routineProtein leaking from the kidney, often the earliest signDiabetes, high BP, family historyEvery year
Kidney ultrasoundCysts, stones, kidney sizeFamily history of kidney cysts or kidney failureOnce from age 18 to 20; repeat as the doctor advises
Blood pressureHigh BP damages kidneys, and damaged kidneys raise BPEveryone over 30At every doctor visit; at home if high
HbA1cAverage sugar over 3 monthsPeople with diabetesEvery 3 to 6 months

Keep every report in one folder, by date, so the trend can be seen.

How to read the report

The eGFR is the most useful single number. Think of it as kidney function in percent.

eGFR (mL/min)StageWhat it meansWhat to do
90 and above1Normal, unless protein in urine or cystsTest yearly if at risk
60 to 892Mild lossTest yearly; control BP and sugar
45 to 593aModerate lossSee a nephrologist (kidney specialist)
30 to 443bModerate to severe lossRegular nephrologist care; review all medicines
15 to 294Severe lossSee a nephrologist and plan ahead with your doctor
Below 155Kidney failureUrgent nephrologist care; the doctor will discuss dialysis or transplant

The stages above are a guide. Your doctor looks at the whole picture, not one number.

Other values on the report

  1. Creatinine. Normal is about 0.6 to 1.2 mg/dL for women and 0.7 to 1.3 for men, and the range differs slightly between labs. Any value above the range means: ask for the eGFR and see a doctor. A rising trend matters even inside the range, for example 0.8, then 1.0, then 1.2 over a few years.
  2. Urine albumin or protein. “Trace”, “+1” or a UACR above 30 mg/g means the kidney is leaking protein. This can appear before creatinine rises.
  3. Urea or BUN. High together with creatinine points to weak kidneys. High alone is often dehydration.
  4. Potassium. Above 5.5 mEq/L can be dangerous for the heart. Call the doctor the same day.
  5. Haemoglobin. Low haemoglobin with high creatinine can be anaemia caused by the kidneys.
  6. Urine sugar. Usually means high blood sugar. Some diabetes medicines (empagliflozin, dapagliflozin) cause it on purpose.

Questions to ask the doctor

Ask these whenever creatinine is high, eGFR is below 60, or urine shows protein. Take your old reports along.

  1. What is my eGFR, and what stage is it?
  2. Is it worse than my last test?
  3. Is there protein in my urine?
  4. What could be causing it? Should family members be tested?
  5. Do I need to see a nephrologist?
  6. Should any of my medicines be changed or stopped because of my kidneys?
  7. What should my BP and sugar targets be?
  8. When should I repeat the tests?

Symptoms and emergency signs

Do not wait for symptoms. Most of these appear only when the disease is advanced.

Early signs of polycystic kidney disease (inherited)

  • Pain in the side or lower back
  • Blood in the urine (red or brown)
  • High BP before age 40
  • Repeated urine infections or kidney stones
  • Swollen belly from enlarged kidneys

Signs of advanced kidney disease

  • Swelling of feet, ankles or face, especially in the morning
  • Foamy urine
  • Passing urine often at night, or much less urine than usual
  • Tiredness, weakness, pale skin
  • Poor appetite, nausea or vomiting
  • Itching all over the body
  • Muscle cramps, poor sleep, poor concentration
  • Breathlessness

Go to hospital at once if:

  • Urine almost stops
  • Severe breathlessness or chest pain
  • Confusion, drowsiness or a fit
  • Blood in the urine with severe pain
  • Potassium above 6 on a report

How to protect your kidneys

BP and sugar control do most of the work. The rest is avoiding avoidable harm.

  1. Control blood pressure. Ask your doctor for your target; for people with diabetes or kidney disease it is commonly around 130/80. Check it at home if it runs high.
  2. Control sugar. HbA1c around 7% is common for most adults; your doctor sets your target.
  3. Avoid painkillers that harm kidneys: ibuprofen, diclofenac, naproxen, aceclofenac, Combiflam and similar. Paracetamol is usually the safer choice. Ask the doctor first if your kidneys are weak.
  4. Tell every doctor about your kidneys, including dentists and specialists, before any new medicine.
  5. Before a CT or MRI with contrast dye, tell the doctor your creatinine. The dye can harm weak kidneys.
  6. Drink enough water, unless your doctor has limited fluids.
  7. Limit salt. Avoid pickles, papad, packaged snacks and extra salt at the table.
  8. Avoid unprescribed herbal or ayurvedic medicines if kidneys are weak; some contain substances that damage kidneys. Show them to your doctor first.
  9. Stop smoking.
This guide is general information, not medical advice. Decisions about tests and medicines belong with your doctor.
About Kasley Foundation
Kasley Foundation supports education, medical scholarships and community welfare across India.
Donate See our campaigns

← More health guides   Organ Pledge

अंतिम समीक्षा: अक्टूबर 2026 · ← सभी स्वास्थ्य गाइड

किडनी की जाँच किन्हें करानी चाहिए

यदि आप नीचे दिए किसी भी समूह में आते हैं, तो पूरी तरह स्वस्थ महसूस करने पर भी किडनी की जाँच कराएँ। एक समूह ही काफ़ी है।

जोखिम समूहयह क्यों मायने रखता हैजाँच कब से शुरू करें
डायबिटीज़ (किसी भी प्रकार की)भारत में किडनी फेल होने का सबसे बड़ा कारणपता चलने के दिन से, हर साल
हाई ब्लड प्रेशरदूसरा सबसे बड़ा कारण; पहले से हो रहे नुकसान को भी तेज़ करता हैपता चलने से, हर साल
माता-पिता, भाई या बहन को किडनी की बीमारी, किडनी में सिस्ट (गाँठें) या डायलिसिसकुछ किडनी रोग आनुवंशिक होते हैं। पॉलीसिस्टिक किडनी रोग (ADPKD) हर बच्चे को 50% संभावना से मिलता है18 वर्ष की उम्र से; एक बार अल्ट्रासाउंड, फिर डॉक्टर की सलाह अनुसार
50 वर्ष या अधिक आयुउम्र के साथ किडनी की क्षमता घटती हैहर साल
नियमित दर्दनिवारक दवाएँ (इबुप्रोफेन, डाइक्लोफेनाक, नेप्रोक्सन, कॉम्बिफ्लाम जैसी)ये दवाएँ किडनी को नुकसान पहुँचाती हैं, खासकर लंबे समय तक लेने परअभी, और लंबा कोर्स शुरू करने से पहले
हृदय रोग या पहले स्ट्रोकरक्त नलिकाओं का वही नुकसान किडनी को भी प्रभावित करता हैहर साल
बार-बार पथरी या पेशाब का संक्रमणकिडनी को बार-बार नुकसानहर साल
मोटापा, धूम्रपानडायबिटीज़, बीपी और किडनी के नुकसान का खतरा बढ़ाते हैंडॉक्टर से पूछें कितनी बार
पहले कभी किडनी की समस्या, या केवल एक किडनीबची हुई क्षमता कम होती हैडॉक्टर की सलाह अनुसार, कम से कम हर साल

क्यों: किडनी की बीमारी चुप रहती है

ज़्यादातर लोगों को तब तक कुछ महसूस नहीं होता जब तक किडनी की क्षमता का बड़ा हिस्सा खत्म न हो जाए। लक्षण दिखने तक नुकसान अक्सर वापस नहीं हो सकता। केवल जाँच ही इसे जल्दी पकड़ती है।

एक सच्ची कहानी, पहचान छिपाकर। डायबिटीज़ वाली एक महिला की कई सालों तक नियमित खून की जाँचें होती रहीं। उनका क्रिएटिनिन सामान्य सीमा से ऊपर था, पर किसी ने इसका मतलब नहीं समझाया और उन्हें रिपोर्ट पढ़ना नहीं आता था। कई साल बाद पता चला कि उन्हें आनुवंशिक किडनी की बीमारी है जो काफ़ी बढ़ चुकी थी, और उन्हें डायलिसिस की ज़रूरत पड़ी।

सीख

  1. किसी भी रिपोर्ट में क्रिएटिनिन ज़्यादा आए तो यह चेतावनी है। बिना पूछे कि इसका क्या मतलब है, उसे जाने न दें।
  2. हमेशा eGFR माँगें और उसकी पिछली रिपोर्ट से तुलना करें।
  3. परिवार में एक व्यक्ति को किडनी की बीमारी हो तो माता-पिता, भाई, बहन और बच्चों, सभी की जाँच होनी चाहिए।

कौन-सी जाँचें और कितनी बार

तीन साधारण जाँचें ज़्यादातर किडनी रोग जल्दी पकड़ लेती हैं। ये किसी भी लैब में होती हैं, और किडनी की जाँच के लिए खाली पेट रहना ज़रूरी नहीं है।

जाँचयह क्या दिखाती हैकिसके लिएकितनी बार
सीरम क्रिएटिनिन और eGFRकिडनी कितनी अच्छी तरह छान रही हैजोखिम समूह के सभी लोगहर साल; पहले से असामान्य हो तो हर 3 से 6 महीने
यूरिन एल्ब्यूमिन-क्रिएटिनिन रेशियो (UACR), या यूरिन रूटीनकिडनी से प्रोटीन का रिसाव, जो अक्सर सबसे पहला संकेत होता हैडायबिटीज़, हाई बीपी, परिवार में इतिहासहर साल
किडनी का अल्ट्रासाउंडसिस्ट, पथरी, किडनी का आकारपरिवार में किडनी सिस्ट या किडनी फेल होने का इतिहास18 से 20 वर्ष की उम्र में एक बार; आगे डॉक्टर की सलाह अनुसार
ब्लड प्रेशरहाई बीपी किडनी को नुकसान पहुँचाता है, और खराब किडनी बीपी बढ़ाती है30 वर्ष से ऊपर सभीडॉक्टर के हर दौरे पर; ज़्यादा हो तो घर पर
HbA1cपिछले 3 महीनों की औसत शुगरडायबिटीज़ वाले लोगहर 3 से 6 महीने

हर रिपोर्ट तारीख़ के अनुसार एक ही फ़ोल्डर में रखें, ताकि बदलाव का रुझान दिख सके।

रिपोर्ट कैसे पढ़ें

eGFR सबसे उपयोगी एकल संख्या है। इसे प्रतिशत में किडनी की कार्यक्षमता समझें।

eGFR (mL/min)चरणइसका मतलबक्या करें
90 और ऊपर1सामान्य, जब तक पेशाब में प्रोटीन या सिस्ट न होंजोखिम हो तो हर साल जाँच
60 से 892हल्की कमीहर साल जाँच; बीपी और शुगर नियंत्रित रखें
45 से 593aमध्यम कमीनेफ्रोलॉजिस्ट (किडनी रोग विशेषज्ञ) से मिलें
30 से 443bमध्यम से गंभीर कमीनेफ्रोलॉजिस्ट की नियमित देखरेख; सभी दवाओं की समीक्षा
15 से 294गंभीर कमीनेफ्रोलॉजिस्ट से मिलें और डॉक्टर के साथ आगे की योजना बनाएँ
15 से कम5किडनी फेलतुरंत नेफ्रोलॉजिस्ट की देखभाल; डॉक्टर डायलिसिस या प्रत्यारोपण पर बात करेंगे

ऊपर के चरण केवल मार्गदर्शन हैं। डॉक्टर एक संख्या नहीं, पूरी तस्वीर देखते हैं।

रिपोर्ट के अन्य मान

  1. क्रिएटिनिन। सामान्य मान लगभग महिलाओं में 0.6 से 1.2 mg/dL और पुरुषों में 0.7 से 1.3 होता है, और लैब के अनुसार थोड़ा अलग हो सकता है। सीमा से ऊपर कोई भी मान हो तो: eGFR माँगें और डॉक्टर को दिखाएँ। सीमा के भीतर भी बढ़ता रुझान मायने रखता है, जैसे कुछ सालों में 0.8, फिर 1.0, फिर 1.2।
  2. यूरिन में एल्ब्यूमिन या प्रोटीन। “ट्रेस”, “+1” या UACR 30 mg/g से ऊपर का मतलब है कि किडनी से प्रोटीन निकल रहा है। यह क्रिएटिनिन बढ़ने से पहले भी दिख सकता है।
  3. यूरिया या BUN। क्रिएटिनिन के साथ ज़्यादा हो तो कमज़ोर किडनी का संकेत है। अकेला ज़्यादा हो तो अक्सर शरीर में पानी की कमी होती है।
  4. पोटैशियम। 5.5 mEq/L से ऊपर होना हृदय के लिए खतरनाक हो सकता है। उसी दिन डॉक्टर को बताएँ।
  5. हीमोग्लोबिन। क्रिएटिनिन ज़्यादा और हीमोग्लोबिन कम हो तो यह किडनी की वजह से खून की कमी हो सकती है।
  6. यूरिन में शुगर। आमतौर पर इसका मतलब ज़्यादा ब्लड शुगर है। कुछ डायबिटीज़ की दवाएँ (एम्पाग्लिफ्लोज़िन, डापाग्लिफ्लोज़िन) जानबूझकर ऐसा करती हैं।

डॉक्टर से पूछने के सवाल

जब भी क्रिएटिनिन ज़्यादा हो, eGFR 60 से कम हो, या पेशाब में प्रोटीन दिखे, ये सवाल पूछें। अपनी पुरानी रिपोर्ट साथ ले जाएँ।

  1. मेरा eGFR क्या है, और यह कौन-सा चरण है?
  2. क्या यह मेरी पिछली जाँच से बिगड़ा है?
  3. क्या मेरे पेशाब में प्रोटीन है?
  4. इसका कारण क्या हो सकता है? क्या परिवार के सदस्यों की जाँच करानी चाहिए?
  5. क्या मुझे नेफ्रोलॉजिस्ट से मिलना चाहिए?
  6. क्या मेरी किडनी की वजह से कोई दवा बदलनी या बंद करनी चाहिए?
  7. मेरे बीपी और शुगर के लक्ष्य क्या होने चाहिए?
  8. जाँच दोबारा कब करानी चाहिए?

लक्षण और आपातकालीन संकेत

लक्षणों का इंतज़ार न करें। इनमें से ज़्यादातर तब दिखते हैं जब बीमारी बढ़ चुकी होती है।

पॉलीसिस्टिक किडनी रोग (आनुवंशिक) के शुरुआती संकेत

  • बगल या कमर के निचले हिस्से में दर्द
  • पेशाब में खून (लाल या भूरा)
  • 40 वर्ष से पहले हाई बीपी
  • बार-बार पेशाब का संक्रमण या पथरी
  • बढ़ी हुई किडनी के कारण पेट फूलना

बढ़ी हुई किडनी की बीमारी के संकेत

  • पैरों, टखनों या चेहरे पर सूजन, खासकर सुबह
  • झागदार पेशाब
  • रात में बार-बार पेशाब आना, या सामान्य से बहुत कम पेशाब
  • थकान, कमज़ोरी, पीली त्वचा
  • भूख न लगना, जी मिचलाना या उल्टी
  • पूरे शरीर में खुजली
  • मांसपेशियों में ऐंठन, खराब नींद, ध्यान न लगना
  • साँस फूलना

तुरंत अस्पताल जाएँ यदि:

  • पेशाब लगभग बंद हो जाए
  • साँस बहुत फूले या सीने में दर्द हो
  • भ्रम, अत्यधिक नींद या दौरा पड़े
  • तेज़ दर्द के साथ पेशाब में खून
  • रिपोर्ट में पोटैशियम 6 से ऊपर हो

अपनी किडनी की रक्षा कैसे करें

बीपी और शुगर पर नियंत्रण सबसे ज़्यादा काम करता है। बाकी बचने योग्य नुकसान से बचना है।

  1. ब्लड प्रेशर नियंत्रित रखें। अपने डॉक्टर से अपना लक्ष्य पूछें; डायबिटीज़ या किडनी रोग वालों के लिए यह आमतौर पर लगभग 130/80 होता है। ज़्यादा रहता हो तो घर पर जाँचें।
  2. शुगर नियंत्रित रखें। ज़्यादातर वयस्कों के लिए HbA1c लगभग 7% आम है; आपका लक्ष्य डॉक्टर तय करेंगे।
  3. किडनी को नुकसान पहुँचाने वाली दर्दनिवारक दवाओं से बचें: इबुप्रोफेन, डाइक्लोफेनाक, नेप्रोक्सन, एसिक्लोफेनाक, कॉम्बिफ्लाम और ऐसी ही दवाएँ। पैरासिटामोल आमतौर पर ज़्यादा सुरक्षित विकल्प है। किडनी कमज़ोर हो तो पहले डॉक्टर से पूछें।
  4. किसी भी नई दवा से पहले हर डॉक्टर को अपनी किडनी के बारे में बताएँ, दंत चिकित्सक और विशेषज्ञों सहित।
  5. कंट्रास्ट डाई वाले CT या MRI से पहले डॉक्टर को अपना क्रिएटिनिन बताएँ। कमज़ोर किडनी को डाई से नुकसान हो सकता है।
  6. पर्याप्त पानी पिएँ, जब तक डॉक्टर ने तरल पदार्थ सीमित न किए हों।
  7. नमक कम करें। अचार, पापड़, पैकेट वाले स्नैक्स और ऊपर से नमक से बचें।
  8. किडनी कमज़ोर हो तो बिना डॉक्टर की सलाह के जड़ी-बूटी या आयुर्वेदिक दवाएँ न लें; कुछ में किडनी को नुकसान पहुँचाने वाले तत्व होते हैं। पहले डॉक्टर को दिखाएँ।
  9. धूम्रपान छोड़ें।
यह गाइड सामान्य जानकारी है, चिकित्सकीय सलाह नहीं। जाँच और दवाओं के फ़ैसले आपके डॉक्टर के हैं। Kasley Foundation कोई चिकित्सा संस्था नहीं है और किसी रोग का निदान या इलाज नहीं करती।
यह अंग्रेज़ी पेज का हिंदी अनुवाद है। यदि इसमें और अंग्रेज़ी संस्करण में कोई अंतर हो, तो अंग्रेज़ी संस्करण मान्य होगा।
Kasley Foundation के बारे में
Kasley Foundation पूरे भारत में शिक्षा, मेडिकल छात्रवृत्ति और समाज कल्याण के लिए काम करती है।
दान करें हमारे अभियान देखें

← और स्वास्थ्य गाइड   अंगदान संकल्प

शेवटचा आढावा: ऑक्टोबर 2026 · ← सर्व आरोग्य मार्गदर्शक

किडनीची तपासणी कोणी करावी

खालीलपैकी कोणत्याही गटात तुम्ही येत असाल, तर अगदी बरे वाटत असतानाही किडनीची तपासणी करा. एक गट पुरेसा आहे.

जोखीम गटहे का महत्त्वाचेतपासणी कधीपासून
मधुमेह (कोणताही प्रकार)भारतात किडनी निकामी होण्याचे सर्वात मोठे कारणनिदान झाल्याच्या दिवसापासून, दरवर्षी
उच्च रक्तदाबदुसरे सर्वात मोठे कारण; आधीच झालेल्या नुकसानालाही गती देतोनिदानापासून, दरवर्षी
आई-वडील, भाऊ किंवा बहिणीला किडनीचा आजार, किडनीत गाठी (सिस्ट) किंवा डायलिसिसकाही किडनी आजार आनुवंशिक असतात. पॉलिसिस्टिक किडनी आजार (ADPKD) प्रत्येक मुलाला 50% शक्यतेने मिळतोवयाच्या 18 वर्षांपासून; एकदा सोनोग्राफी, नंतर डॉक्टर सांगतील तसे
वय 50 आणि त्यापुढेवयानुसार किडनीची क्षमता कमी होतेदरवर्षी
नियमित वेदनाशामक औषधे (इबुप्रोफेन, डायक्लोफेनॅक, नेप्रोक्सेन, कॉम्बिफ्लाम आणि तत्सम)ही औषधे किडनीला हानी पोहोचवतात, विशेषतः दीर्घकाळ घेतल्यासआत्ताच, आणि लांब कोर्स सुरू करण्यापूर्वी
हृदयविकार किंवा पूर्वी झालेला पक्षाघात (स्ट्रोक)रक्तवाहिन्यांचे तेच नुकसान किडनीवरही परिणाम करतेदरवर्षी
वारंवार किडनी स्टोन किंवा लघवीचे इन्फेक्शनकिडनीचे वारंवार नुकसानदरवर्षी
लठ्ठपणा, धूम्रपानमधुमेह, बीपी आणि किडनीच्या नुकसानाचा धोका वाढवतातडॉक्टरांना विचारा किती वेळा
पूर्वी कधी किडनीचा त्रास, किंवा एकच किडनीउरलेली क्षमता कमी असतेडॉक्टर सांगतील तसे, किमान दरवर्षी

का: किडनीचा आजार शांत असतो

किडनीच्या क्षमतेचा मोठा भाग गमावला जाईपर्यंत बहुतेकांना काहीही जाणवत नाही. लक्षणे दिसेपर्यंत नुकसान सहसा परत भरून येत नाही. फक्त तपासणीच तो लवकर पकडते.

खरी गोष्ट, ओळख लपवून. मधुमेह असलेल्या एका महिलेच्या रक्ताच्या तपासण्या अनेक वर्षे नियमित होत राहिल्या. तिचे क्रिएटिनिन सामान्य मर्यादेपेक्षा जास्त होते, पण कोणीही त्याचा अर्थ सांगितला नाही आणि तिला रिपोर्ट वाचता येत नव्हता. अनेक वर्षांनी तिला आनुवंशिक किडनी आजार असल्याचे आढळले, जो आधीच बराच वाढला होता, आणि तिला डायलिसिस करावे लागले.

शिकवण

  1. कोणत्याही रिपोर्टमध्ये क्रिएटिनिन जास्त असेल तर तो इशारा आहे. त्याचा अर्थ विचारल्याशिवाय सोडून देऊ नका.
  2. नेहमी eGFR मागा आणि मागील रिपोर्टशी तुलना करा.
  3. कुटुंबात एका व्यक्तीला किडनीचा आजार असेल तर आई-वडील, भाऊ, बहीण आणि मुले, सर्वांची तपासणी व्हायला हवी.

कोणत्या तपासण्या आणि किती वेळा

तीन साध्या तपासण्या बहुतेक किडनी आजार लवकर पकडतात. त्या कोणत्याही लॅबमध्ये होतात, आणि किडनीच्या तपासण्यांसाठी उपाशी राहण्याची गरज नाही.

तपासणीकाय दाखवतेकोणासाठीकिती वेळा
सीरम क्रिएटिनिन आणि eGFRकिडनी किती चांगल्या प्रकारे गाळतेजोखीम गटातील सर्वजणदरवर्षी; आधीच असामान्य असल्यास दर 3 ते 6 महिन्यांनी
लघवीतील अल्ब्युमिन-क्रिएटिनिन गुणोत्तर (UACR), किंवा लघवी रुटीनकिडनीतून प्रथिनांची गळती, जी बहुधा सर्वात पहिले लक्षण असतेमधुमेह, उच्च रक्तदाब, कुटुंबात इतिहासदरवर्षी
किडनीची सोनोग्राफीसिस्ट, खडे, किडनीचा आकारकुटुंबात किडनी सिस्ट किंवा किडनी निकामी होण्याचा इतिहासवयाच्या 18 ते 20 दरम्यान एकदा; पुढे डॉक्टर सांगतील तसे
रक्तदाबउच्च रक्तदाब किडनीला हानी पोहोचवतो, आणि खराब किडनी रक्तदाब वाढवते30 वर्षांवरील सर्वजणडॉक्टरांकडे प्रत्येक भेटीत; जास्त असल्यास घरी
HbA1cगेल्या 3 महिन्यांची सरासरी साखरमधुमेह असलेले लोकदर 3 ते 6 महिन्यांनी

प्रत्येक रिपोर्ट तारखेनुसार एकाच फोल्डरमध्ये ठेवा, म्हणजे बदलाचा कल दिसेल.

रिपोर्ट कसा वाचावा

eGFR हा सर्वात उपयुक्त एकमेव आकडा आहे. त्याला टक्केवारीत किडनीची कार्यक्षमता समजा.

eGFR (mL/min)टप्पायाचा अर्थकाय करावे
90 आणि त्यापुढे1सामान्य, लघवीत प्रथिने किंवा सिस्ट नसल्यासजोखीम असल्यास दरवर्षी तपासा
60 ते 892सौम्य घटदरवर्षी तपासा; बीपी आणि साखर नियंत्रणात ठेवा
45 ते 593aमध्यम घटनेफ्रॉलॉजिस्टना (किडनी विकार तज्ज्ञ) भेटा
30 ते 443bमध्यम ते तीव्र घटनेफ्रॉलॉजिस्टची नियमित देखरेख; सर्व औषधांचा आढावा
15 ते 294तीव्र घटनेफ्रॉलॉजिस्टना भेटा आणि डॉक्टरांसोबत पुढील नियोजन करा
15 पेक्षा कमी5किडनी निकामीतातडीने नेफ्रॉलॉजिस्टची देखभाल; डॉक्टर डायलिसिस किंवा प्रत्यारोपणाबद्दल चर्चा करतील

वरील टप्पे फक्त मार्गदर्शक आहेत. डॉक्टर एक आकडा नाही, तर संपूर्ण चित्र पाहतात.

रिपोर्टमधील इतर मूल्ये

  1. क्रिएटिनिन. सामान्य मूल्य साधारण महिलांमध्ये 0.6 ते 1.2 mg/dL आणि पुरुषांमध्ये 0.7 ते 1.3 असते, आणि लॅबनुसार थोडे वेगळे असू शकते. मर्यादेपेक्षा जास्त कोणतेही मूल्य असल्यास: eGFR मागा आणि डॉक्टरांना दाखवा. मर्यादेत असतानाही वाढता कल महत्त्वाचा असतो, उदाहरणार्थ काही वर्षांत 0.8, मग 1.0, मग 1.2.
  2. लघवीतील अल्ब्युमिन किंवा प्रथिने. “ट्रेस”, “+1” किंवा UACR 30 mg/g पेक्षा जास्त म्हणजे किडनीतून प्रथिने गळत आहेत. हे क्रिएटिनिन वाढण्याआधीही दिसू शकते.
  3. युरिया किंवा BUN. क्रिएटिनिनसोबत जास्त असेल तर कमकुवत किडनीकडे निर्देश करतो. एकटा जास्त असेल तर बहुधा शरीरात पाण्याची कमतरता असते.
  4. पोटॅशियम. 5.5 mEq/L पेक्षा जास्त असणे हृदयासाठी धोकादायक असू शकते. त्याच दिवशी डॉक्टरांना कळवा.
  5. हिमोग्लोबिन. क्रिएटिनिन जास्त आणि हिमोग्लोबिन कमी असेल तर ती किडनीमुळे होणारी रक्ताची कमतरता असू शकते.
  6. लघवीतील साखर. सहसा याचा अर्थ रक्तातील साखर जास्त आहे. मधुमेहाची काही औषधे (एम्पाग्लिफ्लोझिन, डापाग्लिफ्लोझिन) हे मुद्दाम घडवतात.

डॉक्टरांना विचारायचे प्रश्न

क्रिएटिनिन जास्त असेल, eGFR 60 पेक्षा कमी असेल किंवा लघवीत प्रथिने दिसली, तेव्हा हे प्रश्न विचारा. जुने रिपोर्ट सोबत घेऊन जा.

  1. माझा eGFR किती आहे आणि हा कोणता टप्पा आहे?
  2. हे मागच्या तपासणीपेक्षा वाईट आहे का?
  3. माझ्या लघवीत प्रथिने आहेत का?
  4. याचे कारण काय असू शकते? कुटुंबातील सदस्यांची तपासणी करावी का?
  5. मला नेफ्रॉलॉजिस्टना भेटावे लागेल का?
  6. माझ्या किडनीमुळे कोणतेही औषध बदलावे किंवा बंद करावे का?
  7. माझे बीपी आणि साखरेचे लक्ष्य किती असावे?
  8. तपासण्या पुन्हा कधी कराव्यात?

लक्षणे आणि आणीबाणीची चिन्हे

लक्षणांची वाट पाहू नका. यातील बहुतेक आजार वाढल्यावरच दिसतात.

पॉलिसिस्टिक किडनी आजाराची (आनुवंशिक) सुरुवातीची चिन्हे

  • कुशीत किंवा पाठीच्या खालच्या भागात दुखणे
  • लघवीत रक्त (लाल किंवा तपकिरी)
  • वयाच्या 40 आधी उच्च रक्तदाब
  • वारंवार लघवीचे इन्फेक्शन किंवा किडनी स्टोन
  • मोठ्या झालेल्या किडनीमुळे पोट फुगणे

वाढलेल्या किडनी आजाराची चिन्हे

  • पाय, घोटे किंवा चेहऱ्यावर सूज, विशेषतः सकाळी
  • फेसाळ लघवी
  • रात्री वारंवार लघवीला होणे, किंवा नेहमीपेक्षा खूप कमी लघवी
  • थकवा, अशक्तपणा, फिकट त्वचा
  • भूक न लागणे, मळमळ किंवा उलट्या
  • संपूर्ण अंगाला खाज
  • स्नायूंमध्ये पेटके, झोप न लागणे, लक्ष केंद्रित न होणे
  • धाप लागणे

ताबडतोब रुग्णालयात जा जर:

  • लघवी जवळजवळ बंद झाली
  • खूप धाप लागली किंवा छातीत दुखले
  • गोंधळ, अति झोप किंवा झटका आला
  • तीव्र वेदनांसह लघवीत रक्त आले
  • रिपोर्टमध्ये पोटॅशियम 6 पेक्षा जास्त आहे

तुमच्या किडनीचे संरक्षण कसे करावे

बीपी आणि साखरेवरील नियंत्रण सर्वात जास्त काम करते. बाकी टाळता येण्याजोग्या हानीपासून दूर राहणे आहे.

  1. रक्तदाब नियंत्रणात ठेवा. डॉक्टरांना तुमचे लक्ष्य विचारा; मधुमेह किंवा किडनी आजार असलेल्यांसाठी ते साधारण 130/80 असते. जास्त राहत असेल तर घरी तपासा.
  2. साखर नियंत्रणात ठेवा. बहुतेक प्रौढांसाठी HbA1c साधारण 7% सामान्य आहे; तुमचे लक्ष्य डॉक्टर ठरवतील.
  3. किडनीला हानी पोहोचवणारी वेदनाशामके टाळा: इबुप्रोफेन, डायक्लोफेनॅक, नेप्रोक्सेन, एसिक्लोफेनॅक, कॉम्बिफ्लाम आणि तत्सम. पॅरासिटामॉल सहसा अधिक सुरक्षित पर्याय आहे. किडनी कमकुवत असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
  4. कोणतेही नवीन औषध सुरू करण्यापूर्वी प्रत्येक डॉक्टरांना, दंतवैद्य आणि तज्ज्ञांसह, तुमच्या किडनीबद्दल सांगा.
  5. कॉन्ट्रास्ट डाय असलेल्या CT किंवा MRI आधी डॉक्टरांना तुमचे क्रिएटिनिन सांगा. कमकुवत किडनीला डायमुळे हानी होऊ शकते.
  6. पुरेसे पाणी प्या, डॉक्टरांनी द्रवपदार्थ मर्यादित केले नसतील तर.
  7. मीठ कमी करा. लोणची, पापड, पाकिटबंद स्नॅक्स आणि जेवताना वरून मीठ टाळा.
  8. किडनी कमकुवत असेल तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय हर्बल किंवा आयुर्वेदिक औषधे घेऊ नका; काहींमध्ये किडनीला हानी पोहोचवणारे घटक असतात. आधी डॉक्टरांना दाखवा.
  9. धूम्रपान सोडा.
हे मार्गदर्शक सर्वसाधारण माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. तपासण्या आणि औषधांबाबतचे निर्णय तुमच्या डॉक्टरांचे आहेत. Kasley Foundation ही वैद्यकीय संस्था नाही आणि कोणत्याही आजाराचे निदान किंवा उपचार करत नाही.
हे इंग्रजी पानाचे मराठी भाषांतर आहे. यात आणि इंग्रजी आवृत्तीत काही फरक असल्यास इंग्रजी आवृत्ती ग्राह्य धरली जाईल.
Kasley Foundation बद्दल
Kasley Foundation संपूर्ण भारतात शिक्षण, वैद्यकीय शिष्यवृत्ती आणि समाजकल्याणासाठी काम करते.
देणगी द्या आमची अभियाने पहा

← आणखी आरोग्य मार्गदर्शक   अवयवदान संकल्प

⇧